Ngày 1 · 20/08Xây thành — mà thành chính là mình
Ngày cô San giảng. Trọng tâm: nhận diện cấp độ nhân sự và hiểu vì sao đội nhóm ở nhà không chuyển động.
1. Vị thế bắt đầu từ chính mình
“Ngày 1 là học cách [xây] thành. Thành là ai trước biết không? Chính xác — thành là anh chị em.”
Sai lầm hay gặp nhất là đi lấy vị thế bên ngoài trong khi đội nhóm ở nhà chưa được giảng:
“Cái sự sai lầm nhất của anh em là gì? Đó là khi mình đi lấy vị thế, mình đứng lên ấy, nhưng mà mình lên mình nói đội nhóm mình nó không hiểu gì cả… Vì mình chưa giảng cái đấy cho đội nhóm của mình nghe.”
Và vị thế thì nên xây ở nhiều nơi, không dồn vào một chỗ:
“Mở rộng nhiều cộng đồng lên… mình xây thật nhiều vị thế ở nhiều nơi vào.”
“3 năm [sắp] tới anh em ×3 hay ×10 tài sản… phụ thuộc vào giá trị vị thế của anh em.”— câu chốt cuối buổi
2. Bốn cấp độ nhân sự
| Cấp | Biểu hiện |
|---|---|
| Gà công nghiệp | Bảo gì làm nấy, hết giá trị thì bị loại. Đụng tí là khóc, là buồn, là đau. |
| Gà đi bộ | Được thả, được vận động, mắt đã tinh hơn. |
| Gà rừng | Giao là làm, không sợ việc khó, không bàn lùi — nhưng thiếu chuẩn bị, đôi khi hăng quá. |
| Đại bàng | Tự chịu trách nhiệm, tự làm, tự luyện, không cần được khen. |
“Biểu hiện cấp độ của gà công nghiệp: bảo ăn là ăn, bảo đẻ là đẻ… hết việc cho nghỉ, thì hết giá trị.”
“Phẩm chất gà rừng là phẩm chất gì? [Đéo] sợ, giao là làm. Cứ đến tay là làm… Độ tinh tấn không có, sự chuẩn bị không có thôi. Nhưng mà không sợ việc khó.”
“Đại bàng thì không cần phải khen… [quắp] con mồi xong, thả con mồi xong, tiếp tục bay về vị trí chiến đấu. Nó có cần gì ăn mừng đâu.”
Điều cô San nhấn đi nhấn lại — đừng bỏ khi kể lại
Ẩn dụ này dùng để học cách phản ứng, không phải để phân loại rồi khinh người.
“Mình sẽ lấy một hình mẫu để mình nhìn cái cách phản ứng… Nhưng không vì thế mà nhìn tất cả mọi người là gà và coi họ là con gà… Vì bản chất chúng ta đều là con người.”
“Mình nhìn nó mình phải thương nó chứ. Thương nó vì sao anh em biết không? Vì sự không hiểu biết của họ.”
3. Bao bọc nhân sự chính là nuôi gà công nghiệp
“Cơm chị đặt cho các em rồi đấy, ăn đi. Áo mưa chị chuẩn bị hết rồi… Đó là gà công nghiệp chứ còn gì nữa.”
“Không cho nó sai… Để cho nó sai đi, để nó biết.”
4. Khi nhân sự không lên nổi cấp độ — “chuyển cảnh”
“Anh em nói nhiều lần mà họ không thay đổi. Thì bản chất anh em muốn giữ họ lại — thì đó là sự gì? Hành hạ họ mà… Thì anh chị em cũng đang gieo nhân đau khổ cho họ.”
“Nó phải có 2 cảnh phải được diễn ra: một là cắt xúc, hai là tiếp tục với cái cảnh đấy… Đường nào cũng ra được một cái kết quả mà.”
Và nếu người ta đi rồi mà mình còn kể mãi, thì vấn đề đã chuyển sang mình:
“Còn nếu mà anh chị em cứ còn nhai đi nhai lại cái vấn đề đó thì anh em mới là vấn đề… anh em mới là người đang sống lại cái quá khứ.”
“Con ruồi anh chị em muốn tốt cho nó, nhưng mà cứ [đuổi] mình phát nó lại bay về đâu? Đống phân của nó. Thế thì nhiệm vụ của anh chị em là để cho nó đi bay đi.”
5. Vòng lặp cảm xúc giữa lãnh đạo và nhân sự
Chê trách → nhân sự khóc, giận → lãnh đạo thấy có lỗi → không dám nói thẳng nữa → đội quân yếu dần.
“Mình chê trách xong tự dưng mình có gì? Mình nghĩ lại mình có lỗi đúng không?… Mà không dám nặng lời nữa thì đội quân nó càng ngày càng yếu.”
“Bạn sẽ huấn luyện họ thành ai? Và bạn muốn đội quân mình trở thành ai?”
Liều lượng phải chỉnh theo từng người, không đổ đồng:
“Nội lực của nó mới một đấy, mà vào anh em biểu diễn cái cảnh như thế này thì họ sẽ đi… phải biểu diễn cho tuỳ từng nhóm người… từng người một để họ nâng dần cấp độ.”
6. Huấn luyện đội nhóm
- Cử người đi học phải kèm cơ chế kiểm tra. “Mình cử anh em đi học, mình kêu mang giấy đi, mang vở đi, và về bắt kiểm tra. Vị thế của một nhà lãnh đạo là phải thế.”
- Nghe hai chiều — nghe người đi học, và nghe cả nơi tiếp nhận. “Thể hiện thế nào bạn nói tôi nghe. Nghe 2 chiều chưa? Đủ thông tin đánh giá chưa?”
- Đánh giá bằng việc làm. “Không nghe nó nói mà nghe những gì nó làm thôi. Trước khi cho nó làm thì đọc báo cáo của nó.”
- Đội mạnh là đội đồng tư duy trước khi tản ra. “Đồng kiến đấy, đồng trụ đấy, đồng tư tưởng đấy.”
- Phân công theo quan sát, đừng tin lời khai. “Nhìn điểm mạnh của họ để phân công. Quan sát để nhìn… Đừng tin những gì nó nói.”
Và một quan sát về môi trường làm việc, đắt hơn tiền lương:
“Anh sẽ trả em lương 10 triệu, nhưng mà khổ lắm… em nghe không có hiểu con [gì] cả. Ở bên này 9 triệu, nhưng mà nghe phát hiểu liền.”
7. Khung bài giới thiệu bản thân
Cô đọc thẳng thành khung, dùng được ngay:
- Chào hỏi
- Tên tôi là…
- Hiện tôi đang là…
- Kinh nghiệm — mấy năm, trong lĩnh vực nào
- Thành tựu — trong năm đã đạt được gì, giúp được ai
- Tôi ở đây để làm gì, tôi giúp bạn điều gì
- Kêu gọi hành động
- Lời cảm ơn
“Ngắn gọn [súc] tích… Viết trước [dăm] vài bài. Nói chung là chuẩn bị trước, và diễn nó trước, tập nó trước.”
8. Nhân bản đội ngũ
“Mình có biết cách nhân bản người mình giống mình không?… Không cần giống mình 100%. Giống mình 70 được không? Giống mình 50 không?”
“Bình thường tôi sẽ build tầm 3–5 người cùng một lúc… thả các bạn tự làm, tự vận hành. Xong tiếp tục lại 3–5 người.”
9. Công cụ tu sửa bản thân
Nhật ký tâm — chọn cảnh tác động mạnh nhất trong ngày rồi viết theo mẫu, soi qua bốn lăng kính: dính mắc thì khổ ra sao · không dính mắc thì nhẹ ra sao · vô thường · nhân quả.
“Chọn cho mình cái cảnh mà ngày hôm nay tác động mạnh nhất với anh chị em… nếu mình cứ dính [mắc] như vậy thì mình sẽ khổ như nào, và mình không dính [mắc] thì mình sẽ vui sướng như nào.”
Ngày “5 không” cuối tuần — không công việc, không điện thoại, không ai, không quá khứ, không tương lai. Ba việc gần thiên nhiên: thiền 1 tiếng → đi bộ thong dong 1 tiếng → thiền 1 tiếng. Mới tập thì 5–10 phút cũng được.
“Bản chất của thiền… nó là nhắm mắt cầm mồm… thì lúc đó làm gì? Tự dưng đi nói chuyện với con quỷ trong lòng mình.”
Và nguyên tắc soi người:
“Thế giới bên trong sẽ phản [ánh] ra thế giới bên ngoài. Cái cách bạn [hành xử] bên ngoài chính là phản ứng ở thế giới bên trong của bạn — bạn chỉ cần quan sát thôi.”
10. Vì sao lớp học được thiết kế như vậy
“Đó là lý do vì sao tôi không đánh số [slide] đâu anh em biết không? Mỗi lần tôi nói xong thì mở ra mà lấy cái đó lấp vào. Tự sắp xếp cuộc đời của mình đi — ai sắp cho anh chị em?”
“Bình thường đến [mô-đun] nào là tôi chả có dạy theo [mô-đun] gì cả. Nó sẽ theo tiến trình của anh chị em.”
Cô cũng phân định rõ: mô-đun nào cô giảng trên bảng mới là của riêng lớp Vị Thế Lãnh Đạo; phần cho tự bàn là đã dạy ở lớp khác và được hợp nhất vào đây.
11. Bài tập giao về tối ngày 1
- Viết nhật ký tâm lần một, theo mẫu cô gửi trong nhóm
- Làm mới tình thương với chính mình — ai trong đội chưa học thì mình hướng dẫn
- Bài giới thiệu bản thân theo khung ở mục 7
- Hiểu mình để chọn vai trò phù hợp, rồi đội trưởng họp xếp ma trận vai trò: ai chiến lược, ai tiên phong, ai hậu cần, còn lại nghe lệnh và chiến đấu
Ngày 2 · 21/08Ra trận — giả lập thế chiến
Ngày này không có băng ghi hình sân khấu vì cả lớp ra ngoài. Nội dung dưới đây dựng lại từ hai nguồn: lời cô San dặn trước vào cuối ngày 1, và lời chính học viên đúc kết lại trên sân khấu sáng ngày 3. Hệ số điểm của ngày này là ×3.
| Hoạt động | Ý nghĩa được gắn vào |
|---|---|
| Lặn biển san hô | “Tại sao lòng của thủ lĩnh phải trở thành biển?… Nếu như bạn trở thành biển rộng thì những gợn sóng nhỏ tới với bạn, nó có là vấn đề khiến cho bạn lao đao không?” |
| Thuyền chuối (cano kéo cả nhóm) | Ngồi trên thuyền người khác kéo = đi làm thuê: nhanh, sướng, nhưng không kiểm soát. “Nếu như mà một người sếp chân chính kéo mình đi một đường vòng… nhưng sếp chơi láo, sếp kéo mình đi… để mình té hết.” |
| Tự lái cano | Khởi nghiệp: chưa có kinh nghiệm mà đã chở thêm người thì phải chịu trách nhiệm cho người đó. “Mình lỡ người đó té, mình không có năng lực để mà mình cứu người đó.” |
| Trượt thác Hoà Phú Thành (áo đỏ — áo chiến đấu) |
Một học viên bị văng khỏi phao ở đoạn thác nhỏ, không phải đoạn nguy hiểm nhất: “mình cứ trôi… tao ngon rồi, tao ngon rồi… Em lơ [là] một giây thôi.” |
| Cái phao là rào cản | Bơi giỏi nhưng phao cản, không chạm được xuống san hô. “Mọi người có những kỹ năng tốt và mọi người đang bị rào cản… thì sẽ không dám bước ra khỏi cái rào cản đó để tìm tới cái kho báu thật sự.” |
| Dòng đời xô đẩy (thuyền xoay vòng) |
Khi mình quay lưng thì đồng đội là con mắt cho mình, và ngược lại. “Mình cứ việc đổi lại cái vị trí mình ở cái vị trí của người đó thì mình sẽ hiểu được cái cảm giác của người đó.” |
| Cá rỉa chân | Những lời chê bai trong đời. Nội lực yếu thì rút chân ngay; đủ nghị lực thì ngồi qua được. |
| Xem múa rối nước (30 phút) | “Cuộc đời của anh chị em được tái hiện trong vòng 3 năm — diễn ra rất nhanh… Thành viên nào, đội nào không kịp thì sẽ bị bỏ lại.” |
| Chợ đêm Đà Nẵng — 2 triệu | Mỗi đội góp 2 triệu, mua được nhiều đồ có ích thật nhất, quay clip đàm phán làm bằng chứng, lập bảng thống kê tài chính rồi thuyết trình. |
Hai luật cô cài sẵn trong bài 2 triệu
“Và trung thực tới tận cùng nha. Đừng có mà [móc] túi tiền riêng ra để làm gì? Mua đồ để thể hiện ‘tao hơn mày’.”— kiểm chứng bằng cách chụp bill
“[Mua] nghìn cái tăm… về tôi phân tích cho cái việc: lý do vì sao anh em mãi nghèo. Bởi vì sao? Bởi vì hàng tồn kho.”
Ngày 3 · 22/08Báo cáo và chấm điểm chéo
Buổi khác hẳn ngày 1: học viên báo cáo và chấm điểm bài của nhau, cô San chen vào để chỉnh. Nên phần lớn lời nói dưới đây là của học viên — chỗ nào cô San nói thì có ghi rõ.
1. Quy trình nhận xét và chấm bài — 5 bước
Một học viên trình bày thành quy trình và được chấm 9 rồi nâng lên 10, tức là cô San công nhận:
- Quan sát người mình sắp nhận xét trước khi mở miệng, có câu mở đầu cho hai bên hoà hợp
- Nhận xét tổng quan — nhìn lướt: chữ viết, cách trình bày, bố cục
- Phân tích từng mục, mỗi mục phải kèm giải pháp, giải pháp theo chuẩn SMART
- Cho điểm — biết trước tâm lý người nhận, ai cũng mong điểm cao
- Quay lại nhận xét tổng quan: thái độ làm bài, tính trung thực, khả năng quan sát – phân tích – đúc kết. Rồi cho người ta một cơ hội làm lại
“Phải cho người ta một cơ hội để người ta làm [lại], và phải làm sao để kích thích được sự ham muốn học hỏi.”
2. Quan sát trước khi nói
“Khi mình nói mà mình không nhận được lời phản ứng — là mình đang nói chuyện với mình.”
“Hiểu người ta nói tính cách gì? Mày nói thẳng rồi người ta sẽ không nghe.”— cô San
Bằng chứng ngay tại chỗ: người vừa được nhận xét không nhớ nổi mình thuộc đội nào, khăn màu gì — tức là chữ đã không vào.
3. Khen phải có trí tuệ
Đoạn sắc nhất của buổi. Cô San chỉ ra một lỗi mà người tử tế hay mắc: khen cho người ta dễ chịu, hoá ra là đưa cho họ lý do để không sửa.
“Thêm những cái thứ để cho người ta [bấu víu] vào… để người ta không thể sửa được. Cái lỗi đó — mình đã muốn họ sửa, nhưng mình lại thêm cho họ cái lý do để họ [bấu víu] tiếp. Nghĩ rằng nó là yêu thương, nhưng nó là yêu thương không có trí tuệ.”
Cách làm đúng — khen nhanh rồi đi thẳng vào mục tiêu, sửa vẫn phải sửa:
“Cũng khen [mượt], khen [tiếc], khen rất nhanh — nhưng mà vẫn đi thẳng vào mục tiêu.”
Đây chính là mặt kia của bài ngày 1: ngày 1 nói về không dám chê, ngày 3 nói về chê sai cách.
4. Giải pháp phải cụ thể và có mốc thời gian
Lỗi phổ biến nhất trong bài tập cả lớp.
“Các cái giải pháp của chị thì đang… hơi chung chung và không có hành động cụ thể.”
Ví dụ sửa ngay tại chỗ: “sẽ quan tâm nhiều hơn, lắng nghe nhân sự” → “một tuần một buổi tâm sự, trao đổi một–một với các bạn nhân viên”.
Và phải gắn số với hạn: “mình [giảm] 50kg này là phải trong vòng bao lâu, để mình có mục tiêu rõ ràng.”
Liệt kê điểm yếu xong thì phải lọc, đừng ôm hết:
“Mình sẽ lọc ra 1, 2 điểm yếu mà mình cảm thấy nó cần phải [cải] thiện trong 3–6 tháng tới mà nó lại quan trọng, thì mình nên tập trung vào nó.”
5. Báo cáo hai chiều
Nối tiếp bài ngày 1, nay áp vào báo cáo nội bộ:
“Tay 1 mình nghe ai? Nghe [người báo cáo]. Tay 2 mình nghe gì? Nghe [người kia] nói lại.”
“Cái thái độ của người nhận báo cáo — nó phản ánh lại với mình là biết nó có [chuyển] hoá hay không. Dù là bạn nói đúng đấy, nhưng cái vấn đề là cái thái độ và cái ngữ điệu của bạn, cái cách bạn thể hiện và truyền đạt — nó không ngấm đâu.”
6. Nhân bản tinh anh
Game trọng tâm sáng ngày 3: 6 thôn thi đua → chọn ra tướng tinh anh → tinh anh đào tạo tướng tài → tướng tài đào tạo tiếp. Học viên gọi đúng tên: “đào tạo mắt xích”.
“Nếu các bạn dùng sai người để nhân bản thì chúng ta sẽ có một đội quân kéo theo cũng sai theo, và không thể tinh anh bằng.”
Dấu hiệu nhận ra tướng thật: giữ được người ngồi nghe. Đội có tướng giỏi thì đông người vây quanh; đội khác chỉ có hai người.
Sáu nấc cô San siết dần trong game — một học viên quan sát và liệt kê được:
- Cho tự kiểm tra bài của nhau
- Chỉ ra chỗ sai
- Rút ngắn thời gian
- Bắt buộc phải đưa ý kiến cho thành viên
- Xếp hạng — có người bị loại
- Cho tinh anh tuyển trợ giảng
Và bài test mở màn thực ra là test tính trung thực, không phải test bài tập:
“Cô test là mọi người có đảm bảo được những thành viên trong đội mình có thực sự đã làm [bài] tập chưa… là test có trung thực hay không.”
7. Bẫy chấm điểm — và vì sao cô không báo trước
Cả lớp chấm điểm nhau sau phần chia sẻ. Nhiều người chấm theo cảm xúc câu chuyện thay vì theo chất lượng bài, và bị trừ điểm.
“Anh em đã bị cuốn qua cái cảm xúc của bối cảnh người khác kể rồi, và anh chị em đã bị [mất] điểm rồi… Người ta được 3 điểm, mình chấm bao nhiêu? 9 điểm.”
“Tôi không nói trước. Để làm gì? Để anh chị không được tham sân si vào đấy.”— cô San
8. Nói trước đám đông — đừng cố nhớ bài
Hoạt động “văn hoá thôn”: 30 phút, mỗi người lên nói khoảng 3 phút, người ngồi dưới chấm điểm.
“Anh em chỉ cần kể cái phẩm chất của anh chị em rồi sắp xếp nó theo thứ tự là được. Chứ đừng cố nhớ — tại vì anh em cứ cố nhớ nên anh em không bao giờ quan sát được cái khác cả.”
“Nhờ góc nhìn của anh chị em mà thành viên [ở] mỗi thế giới họ cũng học được.”
9. Bài tập cuối khoá
- Vẽ hình mẫu vị thế lãnh đạo bạn muốn hướng tới — vẽ hình người rồi ghi các phẩm chất ra xung quanh (cô gợi ý: trung thực, tự tin…)
- Bạn đang ở đâu — liệt kê điểm mạnh / điểm yếu thành hai cột, chọn 1–2 điểm yếu rồi lập kế hoạch hành động khắc phục trong 3 tháng tới
- Nhật ký tâm — phân tích dòng cảm xúc của bạn trong game nhân bản ngôi sao
- Lập kế hoạch xây vị thế cho bản thân trong 3–6 tháng tới
“Lên kế hoạch chung chung rồi.”— cô nhắc lại đúng lỗi cũ, tức lần này phải cụ thể